Jak tłumaczyć teksty specjalistyczne
Tłumaczenie tekstu specjalistycznego wymaga od tłumacza nie tylko bardzo dobrej znajomości języka, ale także wiedzy merytorycznej z danej dziedziny. Pomocne są w tym względzie słowniki specjalistyczne, leksykony, encyklopedie i wszelkie inne kompendia. Nieodzowne jest też korzystanie z oryginalnych tekstów źródłowych, zazwyczaj dostępnych w Internecie. Należy przy tym mieć jednak świadomość, że wszystkie te źródła należy traktować z pewną ostrożnością, gdyż zdarza się, iż zawarte w nich informacje bywają nieprecyzyjne, niepełne lub też mogą odnosić się do innego kontekstu.
Powyższe uwagi można zilustrować na przykładzie tłumaczenia pojęć “odzyskiwanie” i “unieszkodliwianie” odpadów, a więc terminów prawniczych występujących w przepisach regulujących zasady funkcjonowania gospodarki odpadowej.
W celu znalezienia niemieckiego odpowiednika można się posłużyć dostępnymi na rynku słownikami specjalistycznymi. Wg wydanego przez Wiedzę Powszechną “Słownika ochrony środowiska” “odzyskiwanie” to “Rückgewinnung” lub “Zurückgewinnung”, w złożeniach odpowiednio “odzyskiwanie energii” to “Energirerecycling” lub Energierückgewinnung”, “odzyskiwanie surowca z odpadów” zaś to “Rückgewinnung von Wertstoffen aus Abfall” lub “Abfallwiedergewinnung”. Wg “Słownika naukowo-technicznego” “odzyskiwanie” to “Rückgewinnung, Wiedergewinnung, Rekuperation”, “odzyskiwanie surowców wtórnych” zaś to “Rückgewinnung von Rohstoffen”. Z lektury słowników wynika zatem, że polski termin “odzyskiwanie” w odniesieniu do odpadów można oddać niemieckim “Rückgewinnung”. Ponieważ w analizowanym wypadku chodzi o pojęcie stosowane w polskich aktach prawnych, jego tłumaczenie także musi być terminem pojawiającym się w przepisach niemieckich. Jednym z podstawowych aktów prawnych regulujących zasady gospodarowania odpadami w Republice Federalnej Niemiec jest ustawa Gesetz zur Förderung der Kreislaufwirtschaft und Sicherung der umweltverträglichen Beseitigung von Abfällen (zwana też Kreislaufwirtschafts- und Abfallgesetz, w skrócie KrW-/AbfG). W dokumencie tym termin “Rückgewinnung” występuje zaledwie kilka razy i od razu widać, że nie chodzi tu o odpowiednik polskiej definicji “odzysku” zawartej w art. 3 Ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (”odzysk - rozumie się przez to wszelkie działania, niestwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania, określone w załączniku nr 5 do ustawy”). W takich sytuacjach pomocne mogą się okazać dyrektywy europejskie, ponieważ są one tłumaczone na wszystkie języki państw członkowskich i wdrażane w systemach prawnych poszczególnych krajów. Dyrektywą regulującą omawianą tu problematykę jest Dyrektywa Rady nr 75/442/EWG. Artykuł 1f ma następujące brzmienie: “f) “odzyskiwanie” oznacza wszelkie działania przewidziane w załączniku II B”. W wersji niemieckiej rzeczonej dyrektywy napisano: “f) “Verwertung”: alle in Anhang II B aufgeführten Verfahren”. Lektura przywołanego załącznika także wskazuje jednoznacznie, że właściwym niemieckim odpowiednikiem polskiego terminu “odzysk(iwanie)” jest “Verwertung”. Dla lepszego zobrazowania powyższych wywodów przytaczam nagłówki polskiej i niemieckiej wersji załącznika do dyrektywy.
“ZAŁĄCZNIK II B
OPERACJE MOGĄCE PROWADZIĆ DO ODZYSKU
UWAGA: Celem niniejszego Załącznika jest wymienienie operacji odzyskiwania, tak, jak występują one w praktyce. Zgodnie z art. 4, odzyskiwanie odpadów musi być realizowane bez stwarzania zagrożenia dla zdrowia ludzi oraz bez wykorzystania procesów lub metod mogących wyrządzić szkodę w środowisku naturalnym.”
“ANHANG II B
VERWERTUNGSVERFAHREN
NB: Dieser Anhang führt Verwertungsverfahren auf, die in der Praxis angewandt werden. Nach Artikel 4 müssen die Abfälle verwertet werden, ohne dass die menschliche Gesundheit gefährdet und ohne dass Verfahren oder Methoden verwendet werden, welche die Umwelt schädigen können.”
Podobnie wygląda sytuacja z terminem “unieszkodliwianie”. “Słownik ochrony środowiska” oddaje to pojęcie jako “Entsorgung”, wg “Wielkiego słownika polsko-niemieckiego” jest to “Unschädlichmachung”. W ustawie Gesetz zur Förderung der Kreislaufwirtschaft und Sicherung der umweltverträglichen Beseitigung von Abfällen termin ten występuje wielokrotnie, ale § 3 (7) definiuje go w następujący sposób: “Abfallentsorgung umfasst die Verwertung und Beseitigung von Abfällen”; jest to więc pojęcie nadrzędne w stosunku do omówionego już “odzysku”, a zatem nie będzie poszukiwanym odpowiednikiem. I znów pomocna może się okazać przytoczona już Dyrektywa Rady nr 75/442/EWG. Artykuł 1e podaje następującą definicję: “e) “unieszkodliwianie” oznacza wszelkie działania przewidziane w załączniku II A”. Wersja niemiecka to odpowiednio: “e) “Beseitigung”: alle in Anhang II A aufgeführten Verfahren”. Wynika stąd jednoznacznie, że polski termin “unieszkodliwianie” należy tłumaczyć jako “Beseitigung”. Dodatkowe potwierdzenie znaleźć można po porównaniu treści rzeczonych załączników.